Szewczyk vô địch World 10-Ball lần thứ hai tại TP.HCM: khi an toàn trở thành vũ khí quyết định

Rack 7 của set 4, tỷ số set đang 2-1 nghiêng về Wojciech Szewczyk. Tay cơ người Ba Lan xử lý hỏng một thế bi tổ hợp 2-6-7 và để lại bàn mở cho Eklent Kaci. Ở đẳng cấp vô địch thế giới, một sai số như thế thường đủ để đổi chủ danh hiệu. Kaci bước lên, ngắm bi số 3 và đánh trượt. Szewczyk giành lại rack, khép set 4 ở tỷ số 4-3, ấn định thắng lợi 3-1 set trong trận chung kết World 10-Ball Championship tại Thành phố Hồ Chí Minh. Đó là chức vô địch thế giới thứ hai trong sự nghiệp anh, cách lần đầu khoảng bốn năm.

Tôi đã ngồi lại với băng hình trận đấu này lâu hơn thường lệ, vì một lý do cụ thể: một trận chung kết được định đoạt bằng sai số khó đọc hơn nhiều so với một trận được định đoạt bằng những cú đánh hoàn hảo. Nó không cho tôi điểm tựa nào để khen. Nó chỉ để lại một câu hỏi: ai sai ít hơn, và vì sao.

Thể thức là phần cấu trúc quan trọng nhất của giải. Mỗi set là một cuộc đua tới 4 rack, chung kết theo thể thức thắng 3 trong 5 set. Bốn set chung kết lần lượt kết thúc 4-1, 1-4, 4-2 và 4-3 cho Szewczyk. Vòng loại đánh theo hệ thống hai nhánh thua trước khi chuyển sang loại trực tiếp từ vòng 16. Giải diễn ra tại Thành phố Hồ Chí Minh, với Dương Quốc Hoàng là gương mặt chủ nhà.

Một chi tiết kỹ thuật dễ bị xem lướt qua: 10-Ball là nội dung call-shot. Mỗi cú đánh phải chỉ định bi nào vào lỗ nào, và bi vào lỗ nhờ may mắn không được tính. So với 9-Ball, yếu tố ngẫu nhiên bị nén lại đáng kể. Khi một trận 10-Ball kết thúc bằng sai số của cả hai bên, cái ta đang nhìn là sai số thật, không phải vận may giả.

Trục xuyên suốt trận chung kết là những pha an toàn. Szewczyk thắng phần lớn các cuộc trao đổi chiến thuật và các pha đấu an toàn. Con số ấy không hào nhoáng, nhưng nó quyết định ai được vào bàn trước trong rack kế tiếp. Trong 10-Ball, một pha an toàn tốt buộc đối thủ chọn giữa cú nhảy bi rủi ro, một cú cắt mỏng gần như không tưởng, hoặc trả lại thế an toàn trong điều kiện xấu hơn. Mỗi lần chọn sai, thế trận dịch một nhịp về phía Szewczyk.

Tôi vẽ lại các pha an toàn quyết định của set 3 và set 4 theo vị trí bi chủ, đối chiếu với băng hình nhiều góc máy. Trong 10-Ball, chất lượng an toàn là kỹ năng có giá trị cao hơn hẳn so với 9-Ball, và chính nó, chứ không phải những cú đánh đẹp, đã mang danh hiệu về Ba Lan. Cú cắt bằng gậy nhảy vào bi số 1 là ngoại lệ đẹp nhất của trận: nó cho thấy Szewczyk đã tập sẵn các mẫu thoát bàn bằng gậy nhảy, một kỹ năng ít được truyền thông đếm tới nhưng trực tiếp giành rack.

Song song đó là câu chuyện của cú phá. Szewczyk có một pha phá khô bị trừng phạt ở giai đoạn cuối, nhưng cũng có pha break-and-run đầu tiên đúng lúc cần nhất. Kaci phá khô tới ba lần và cộng thêm vài sai số bất thường, phần lớn rơi vào set 3. Với một tay cơ từng hai lần vô địch thế giới, ba pha phá khô trong một set là mức lỗi không thể bù bằng bất cứ cú đánh nào khác.

Điều đáng chú ý là Kaci vào chung kết bằng một hành trình ngược dòng: năm trận liên tiếp từ thế bị dẫn, ba trận phải vào set quyết định. Nguồn tin của giải cũng nêu ví dụ Pehlivanovic thi đấu khoảng chín giờ trong ngày thứ Sáu. Tải trọng tích lũy ấy không được viết thẳng vào kết quả chung kết, nhưng nó tồn tại, và nó là biến số mà bảng điểm không hiển thị.

Phần bị truyền thông đánh giá thấp là bảng thành tích của nhà vô địch. Hai danh hiệu thế giới đặt Szewczyk ngang hàng Kaci và Ko Ping-Chung ở nội dung 10-Ball. Anh vào tới vòng 16 trong bốn trong năm năm gần nhất. Tiền thưởng cho nhà vô địch ở giải này là 80.000 USD. Bản thân bài nguồn cũng thừa nhận lần này kết quả không gây bất ngờ, khác hẳn cách đưa tin cách đây bốn năm. Một tay cơ có thành tích ngang Kaci nhưng mức độ nhận diện thấp hơn hẳn Kaci là một nghịch lý tiếp thị, không phải nghịch lý chuyên môn.

Bản đồ lực lượng của 10-Ball vì thế vẫn đa cực. Nhà vô địch Ba Lan thắng một tay cơ Albania trong trận chung kết; vòng trong rải rác những cái tên Đài Loan, Tây Ban Nha, Đức, Nhật Bản, Philippines và Việt Nam. Tinh hoa nằm ở châu Âu, sân khấu và thị trường nằm ở châu Á.

Con số được nhắc nhiều nhất là việc Szewczyk không phải đánh một set quyết định nào trong toàn bộ giải. Đó là dấu hiệu mạnh, nhưng cần đọc cho đúng. Một hệ thống chỉ đáng tin khi tôi tìm được lỗ hổng của nó. Lỗ hổng nằm trong chính thể thức: đua tới 4 rack rồi khởi động lại, thắng 3 trong 5 set. Cấu trúc ấy tạo nhiều điểm reset, thưởng cho sự ổn định và trừng phạt những tay cơ sống bằng chuỗi hưng phấn. Nó khuếch đại lợi thế của mẫu kiểm soát như Szewczyk, đồng thời thu hẹp khoảng cách kỹ năng trong từng set ngắn.

Và dữ liệu công khai của giải không cho tôi tỷ lệ phá thành công, tỷ lệ thắng an toàn, hay tỷ lệ run-out. Sự im lặng của dữ liệu cũng đáng bị thẩm vấn. Tôi chỉ có mô tả định tính và băng hình. Kết luận rằng an toàn mang lại danh hiệu đứng vững trên nền quan sát, nhưng chưa được xác nhận bằng số. Nếu một tay cơ phá bi cực mạnh nằm cùng nhánh đấu với Szewczyk ở giải tới, lợi thế an toàn của anh có thể bị vô hiệu hóa trước khi kịp phát huy.

Tôi không xem bi-a để giải trí; tôi xem để tìm thời điểm cấu trúc một trận đấu bắt đầu sụp đổ. Ở Thành phố Hồ Chí Minh, cấu trúc ấy sụp về phía Kaci trong set 3 và không mở lại. Nhà vô địch không phải người bất bại; họ là người sai ít lần hơn dưới cùng một áp lực. Câu hỏi tôi mang về từ giải này: đến khi nào một tay cơ phá bi đủ mạnh xuất hiện để buộc trường phái an toàn phải viết lại chính mình?