El Shenawy, Hossam Hassan và cuộc khủng hoảng truyền thông trước trận Ai Cập – Angola

Micro bật lên ở Cairo, và trong khoảng bốn mươi phút sau đó, không có pha bóng nào được nhắc tới đủ để thay đổi một trận đấu. Hossam Hassan, huấn luyện viên đội tuyển Ai Cập, nói về Mohamed El Shenawy — thủ môn số một, đội trưởng, người đã cùng Al Ahly và đội tuyển quốc gia gom về một bộ sưu tập danh hiệu mà phần lớn cầu thủ châu Phi chỉ dám mơ. Ông nói rằng ở một thời điểm nào đó, El Shenawy "đã hết thời", rằng anh không còn được thi đấu ở câu lạc bộ, và rằng chính đội tuyển quốc gia đã đưa anh trở lại với phong độ của mình. Đó là toàn bộ nội dung gây bão. Không có bàn thua nào bị phân tích. Không có pha cứu thua nào bị mổ xẻ. Không có sơ đồ chiến thuật nào bị đem ra mổ xẻ. Chỉ có một câu nói, được thốt ra đúng vào ngày trước trận đấu với Angola trên sân Cairo — thời điểm nhạy cảm nhất có thể đối với một đội tuyển quốc gia đang chuẩn bị bước vào hai lượt trận được mô tả là quyết định trên hành trình tới AFCON. Tôi đã ngồi trong hàng trăm buổi họp báo kiểu này. Phần lớn chúng trôi qua và không ai nhớ nổi một câu nào. Nhưng có một loại câu chỉ cần được thốt ra một lần là đủ để mở ra một chu trình mà không ai kiểm soát được tốc độ của nó. Câu nói của Hossam Hassan thuộc loại thứ hai. Trong vòng chưa đầy một ngày, nó buộc chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Ai Cập, Hany Abo Rida, phải lên tiếng trên trang chính thức, và lên tiếng theo cách mà các liên đoàn hiếm khi làm: bảo vệ một cầu thủ nhiều hơn là bảo vệ một huấn luyện viên. Bối cảnh: một đội trưởng, một chiếc ghế nóng, và hai trận đấu không được phép sai Muốn hiểu vì sao một câu nói lại tạo ra phản ứng dây chuyền đến vậy, phải đặt nó vào đúng cái khung thời gian của nó. Ai Cập bước vào đợt tập trung này với tư cách là đội bóng giàu thành tích nhất lịch sử AFCON — bảy lần vô địch, một kỷ lục chưa ai chạm tới. Đó không chỉ là một con số trên bảng vàng. Đó là một tiêu chuẩn kỳ vọng được cài sẵn vào mọi cuộc thảo luận công khai về đội bóng này. Khi bạn là đội bóng bảy lần vô địch, mọi trận vòng loại đều bị đọc bằng thước đo của một trận chung kết. Trong đợt tập trung này, Ai Cập chuẩn bị cho hai trận gặp Angola và Nam Sudan. Angola là đối thủ được đánh giá cao hơn trong hai đội, và cũng là trận đấu diễn ra trước, trên sân nhà Cairo. Nam Sudan là trận còn lại. Nhìn vào danh sách đối thủ, người ngoài có thể nghĩ đây là hai trận đấu mà Ai Cập chỉ cần ra sân đúng giờ. Nhưng vòng loại AFCON chưa bao giờ vận hành theo logic đó, đặc biệt với một đội tuyển bị ám ảnh bởi việc phải chứng minh mình vẫn là thế lực số một của lục địa. Và trong bối cảnh ấy, El Shenawy không đơn thuần là một cái tên trong danh sách. Anh là đội trưởng. Anh là thủ môn số một. Anh là cầu thủ của Al Ahly — một trong những câu lạc bộ lớn nhất châu Phi, với một lượng cổ động viên đủ để bất kỳ liên đoàn nào cũng phải cân nhắc trước khi đụng tới. Đó là ba tư cách chồng lên nhau trong cùng một con người. Khi một cầu thủ nắm giữ đồng thời cả ba, việc loại anh ta khỏi một đợt tập trung không còn là một quyết định chuyên môn thuần túy. Nó trở thành một sự kiện về cấu trúc quyền lực bên trong đội bóng. Điều gì thực sự thay đổi khi thủ môn số một bị loại Ở vị trí thủ môn, các quyết định nhân sự có một đặc điểm mà các vị trí khác không có: chúng hiếm khi mang tính luân chuyển. Bạn có thể xoay tua một tiền vệ biên cho ba trận liên tiếp mà không ai đặt câu hỏi. Nhưng khi bạn loại thủ môn số một khỏi một đợt tập trung cho hai trận vòng loại, chỉ có hai cách giải thích hợp lý về mặt chuyên môn. Thứ nhất, bạn đang quản lý khối lượng thi đấu của một thủ môn đã ở giai đoạn sau của đỉnh cao sự nghiệp. Thứ hai, bạn đang cố tình đẩy nhanh quá trình chuyển giao sang người kế nhiệm. Không có thông tin nào trong nguồn cho biết Hossam Hassan đang làm điều nào. Nhưng chính việc ông dùng cụm từ "đã hết thời" và "không còn được thi đấu ở câu lạc bộ" đã tự đặt quyết định của mình vào nhóm thứ hai. Đó là ngôn ngữ của một quá trình chuyển giao thế hệ, không phải ngôn ngữ của một phép tính luân chuyển. Khi một huấn luyện viên nói về một cầu thủ bằng thì quá khứ, anh ta đang nói với phòng thay đồ nhiều hơn là nói với giới truyền thông. Ở góc độ chuyên môn thuần túy về vị trí thủ môn, đây là điểm đáng chú ý nhất của toàn bộ sự việc. Thủ môn là vị trí phụ thuộc vào sự ổn định nhiều nhất trong tất cả các vị trí trên sân. Phản xạ có thể được huấn luyện, kỹ năng chơi chân có thể được cải thiện, nhưng khả năng đọc tình huống và ra quyết định trong tích tắc gần như chỉ được xây dựng bằng số phút thi đấu liên tục. Một thủ môn bị ngắt nhịp thi đấu sẽ mất đúng cái thứ mà anh ta cần nhất. Thế nên khi một thủ môn số một bị loại, câu hỏi thực sự không phải là "anh ta còn đủ giỏi hay không". Câu hỏi thực sự là "người thay thế đã tích đủ số phút chưa". Và nguồn tin không cung cấp bất kỳ thông tin nào về người thay thế. Không có tên. Không có số liệu. Không có tuyên bố nào về việc ai sẽ đứng trong khung gỗ trận gặp Angola. Tấm băng đội trưởng: sự kiện bị bỏ quên giữa ồn ào Trong lúc toàn bộ dư luận xoay quanh câu chữ, có một khía cạnh gần như bị bỏ trống trong mọi cuộc bàn tán: El Shenawy đang là đội trưởng. Loại một đội trưởng khỏi danh sách không giống loại một cầu thủ thường. Nó tác động trực tiếp lên cấu trúc chỉ huy trên sân. Cụ thể hơn, nó tác động lên ba thứ rất cụ thể. Một là ai sẽ đeo băng đội trưởng trong trận gặp Angola. Hai là ai sẽ chịu trách nhiệm tổ chức hàng phòng ngự, một công việc mà ở cấp độ đội tuyển thường thuộc về thủ môn bởi anh ta là người có tầm nhìn bao quát nhất. Ba là ai sẽ là người chỉ huy các tình huống cố định phòng ngự — một trong những chi tiết dễ bị xem nhẹ nhất nhưng lại quyết định nhiều bàn thua ở vòng loại châu Phi. Nguồn tin không đề cập tới bất kỳ chi tiết nào trong ba điểm trên. Đó là một khoảng trống lớn. Một đội tuyển quốc gia bước vào một trận vòng loại mà không ai bên ngoài biết ai sẽ đeo băng đội trưởng là một tình huống bất thường về mặt truyền thông, bất kể chuyện gì đang diễn ra bên trong. Và cần phải nói rõ điều này: dữ liệu không biết nói dối, nhưng nó rất giỏi giữ im lặng. Ở đây, sự im lặng nằm đúng ở chỗ quan trọng nhất. Không có số liệu về tỷ lệ cứu thua của bất kỳ thủ môn nào trong đợt tập trung. Không có số liệu về số phút thi đấu ở câu lạc bộ của El Shenawy mùa này. Không có số liệu về khối lượng vận động hay bất kỳ chỉ số phục hồi nào. Tất cả những gì chúng ta có là một câu nói và một phản hồi. Phía quản trị: khi chủ tịch liên đoàn phải lên tiếng Phản ứng của Hany Abo Rida đáng được đọc kỹ hơn cách nó thường được đọc. Ông không đưa ra một tuyên bố chung chung kiểu "mọi chuyện đều ổn". Ông nói về El Shenawy bằng ngôn ngữ của một người bảo vệ di sản: một người con trung thành của bóng đá Ai Cập, một sự nghiệp đầy cống hiến, những thành tích cùng đội tuyển quốc gia và Al Ahly. Có một logic rõ ràng đằng sau cách chọn từ đó. Trong một liên đoàn bóng đá, chủ tịch không lên tiếng để giải thích các quyết định chuyên môn. Chủ tịch lên tiếng để quản lý các mối quan hệ. Và trong trường hợp này, có ít nhất hai mối quan hệ đang cần được quản lý cùng lúc. Mối quan hệ thứ nhất là với chính El Shenawy và vị thế biểu tượng của anh trong lòng người hâm mộ. Mối quan hệ thứ hai là với Al Ahly — câu lạc bộ chủ quản của anh, một định chế có sức nặng đủ để bất kỳ liên đoàn nào cũng phải cân nhắc. Một huấn luyện viên đội tuyển quốc gia có thể không cần tính toán tới điều đó trong một buổi họp báo. Một chủ tịch liên đoàn thì không có lựa chọn nào khác. Điều này đưa ra một tín hiệu đáng chú ý về cấu trúc quyền lực bên trong bóng đá Ai Cập. Hai tiếng nói cấp cao nhất của nền bóng đá nước này đưa ra hai thông điệp không hoàn toàn trùng khớp trong cùng một ngày. Huấn luyện viên nói về một cầu thủ bằng thì quá khứ. Chủ tịch liên đoàn nói về cùng cầu thủ đó bằng ngôn ngữ của sự tôn vinh. Cả hai đều không sai về mặt phát ngôn. Nhưng chúng không khớp nhau, và chính khoảng lệch đó mới là thứ cần theo dõi. Về mặt tuân thủ quy định, không có bất kỳ dấu hiệu vi phạm nào. Đây không phải câu chuyện về luật lệ, về công bằng tài chính hay về điều kiện dự giải. Đây là câu chuyện về kỷ luật thông điệp trong nội bộ một liên đoàn. Yếu tố thời điểm: hai mươi bốn giờ Nếu phải chọn ra một biến số duy nhất làm cho sự việc này nghiêm trọng hơn mức nó đáng có, thì đó là thời điểm. Một câu nói về một đội trưởng bị loại khỏi danh sách, nếu được thốt ra vào tháng Sáu, sẽ chỉ là một dòng tin ngắn. Thốt ra hai mươi bốn giờ trước một trận vòng loại trên sân nhà, nó trở thành một sự kiện truyền thông cấp quốc gia. Cùng một nội dung, cùng một người nói, cùng một phòng họp báo. Chỉ khác nhau ở vị trí trên lịch. Trong nghề theo dõi đội bóng, tôi học được một điều khá sớm: khoảng thời gian bốn mươi tám giờ trước một trận đấu là khoảng thời gian mong manh nhất trong toàn bộ chu kỳ của một đội. Đó là lúc giáo án đã chốt, các bài tập chiến thuật đã xong, và phần còn lại chỉ là sự tập trung. Bất cứ thứ gì xâm nhập vào khoảng thời gian đó đều lấy đi một phần sự tập trung mà không có cách nào hoàn trả lại. Đó là lý do vì sao các liên đoàn bóng đá lớn thường có những quy tắc bất thành văn về việc ai được nói gì và nói khi nào. Không phải vì họ thích che giấu, mà vì họ biết chi phí thực sự của một câu nói sai thời điểm. Sự trống rỗng có một nhịp đập riêng, và tôi đã ghi lại nó. Nhịp đập của hai mươi bốn giờ trước Angola không nằm ở những gì được nói ra, mà nằm ở những gì không ai đề cập: không ai nói ai sẽ bắt chính, không ai nói ai sẽ đeo băng đội trưởng, không ai nói El Shenawy phản ứng thế nào. Sự im lặng đó có cấu trúc của nó. Hiểu lầm từ bên ngoài: đây không phải câu chuyện về sự bất kính Phần lớn dư luận đọc sự việc này theo một khuôn mẫu quen thuộc: một huấn luyện viên lớn tiếng, một đội trưởng bị xúc phạm, một liên đoàn phải vào cuộc để dập lửa. Khuôn mẫu đó không sai, nhưng nó đặt trọng tâm sai chỗ. Cách đọc thứ nhất, và cũng là cách đọc dễ được chia sẻ nhất, là câu chuyện về phép lịch sự. Một người đàn ông đã cống hiến gần như toàn bộ sự nghiệp cho đội tuyển quốc gia bị gọi là "hết thời" trong một buổi họp báo. Về mặt cảm xúc, đây là một cách đọc hoàn toàn hợp lý. Nhưng nó không giúp ích gì cho việc dự đoán điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Cách đọc thứ hai, ít được chú ý hơn nhưng hữu ích hơn nhiều, là đọc câu nói đó như một tín hiệu chuyển giao. Trong bóng đá đỉnh cao, các huấn luyện viên hiếm khi tuyên bố thẳng rằng họ đang thay máu một vị trí. Họ nói vòng vo, dùng thì quá khứ, viện dẫn phong độ ở câu lạc bộ, nhắc tới tuổi tác bằng cách nói về kinh nghiệm. Câu nói của Hossam Hassan có đầy đủ các dấu hiệu đó. Nó không chỉ là một sự bất cẩn trong phát ngôn. Nó có thể là một thông điệp được gửi tới một phòng thay đồ, và vô tình bị nghe thấy bởi giới truyền thông. Cách đọc thứ ba, và theo tôi là quan trọng nhất, liên quan tới việc ai được lợi từ câu chuyện này. Khi một cầu thủ kỳ cựu bị đặt vào thế bị tổn thương công khai, dư luận thường phản ứng theo hướng ngược lại với ý định ban đầu. Người ta bênh vực anh ta. Hình ảnh của anh ta trong mắt cổ động viên trở nên mạnh hơn, không phải yếu đi. Trong khi đó, người đưa ra câu nói phải mang theo nó như một tham chiếu vĩnh viễn — mỗi lần đội tuyển thi đấu không tốt, câu nói đó sẽ được nhắc lại. Đó là sự bất đối xứng đắt giá nhất của toàn bộ sự việc. Một câu nói mất hai giây để thốt ra và mất rất nhiều thời gian để rút lại. Và có một điểm nữa cần nói rõ: toàn bộ sức nóng của câu chuyện này không đến từ bóng đá. Không có trận đấu nào được phân tích ở đây, không có dữ liệu nào bị bác bỏ, không có kết quả nào bị tranh cãi. Sức nóng đến từ vị thế của người bị nhắc tới. Cùng câu nói đó, nếu hướng tới một cầu thủ dự bị ít tên tuổi, sẽ không tạo ra một cuộc họp báo nào cả. Khán giả không định nghĩa một trận đấu; họ chỉ làm cho nó rõ ràng hơn mà thôi. Ở đây, khán giả đã làm rõ một điều mà ban huấn luyện có lẽ không lường trước: mức độ gắn bó của công chúng Ai Cập với thế hệ cầu thủ đã mang về những danh hiệu. Điều gì sẽ định đoạt câu chuyện này Câu chuyện này có một đặc điểm khiến nó khác với các cuộc khủng hoảng truyền thông thông thường: nó phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả trên sân. Nếu Ai Cập thắng Angola một cách thuyết phục, câu chuyện này sẽ tự tan trong vòng vài ngày. Bóng đá vận hành theo cách đó. Kết quả tốt xóa mờ hầu hết các tranh cãi về phát ngôn, bởi vì chiến thắng được xem là bằng chứng cho việc quyết định là đúng. Khi đó, câu nói của Hossam Hassan sẽ được đọc lại như một sự thẳng thắn khó nghe nhưng cần thiết. Nếu Ai Cập không thắng, hoặc thắng một cách chật vật, thì câu chuyện sẽ quay lại với một lực lớn hơn. Lúc đó, việc loại một đội trưởng và một thủ môn số một sẽ không còn là một quyết định nhân sự nữa, mà trở thành một sai lầm bị truy vết. Trong một môi trường bị ám ảnh bởi kỳ vọng như bóng đá Ai Cập, khoảng cách giữa thẳng thắn và ngạo mạn chỉ được đo bằng bảng điểm. Tôi không đi tìm khoảnh khắc lóe sáng; tôi đi theo nhịp đập đều đặn của mọi thứ. Và nhịp đập đều đặn của những tuần tiếp theo sẽ nằm ở bốn điểm cụ thể. Ai sẽ đeo băng đội trưởng trong trận gặp Angola. Ai sẽ đứng trong khung gỗ. Danh sách triệu tập cho đợt tập trung kế tiếp có tên El Shenawy hay không. Và liệu Liên đoàn Bóng đá Ai Cập có đưa ra bất kỳ quy tắc nào về phát ngôn của ban huấn luyện hay không. Chiếc cúp được treo trên mạng xã hội; những buổi tập thứ Ba mới tạo ra nó. Câu chuyện ở Cairo sẽ được giải quyết không phải bằng những tuyên bố trên trang chủ liên đoàn, mà bằng những gì diễn ra trên sân cỏ trong chín mươi phút tới. Và đó là lý do vì sao tôi vẫn theo dõi nó, không phải như một bê bối, mà như một quy trình đang diễn ra.